Εθελοντής σε καταφύγιο: τι να περιμένεις στ’ αλήθεια

«Να πάω για εθελοντισμό σε καταφύγιο ή θα με διαλύσει ψυχολογικά;» Αυτή είναι μάλλον η πιο τίμια ερώτηση που έχω ακούσει για το θέμα — και είναι ακριβώς αυτό που ψάχνεις όταν γράφεις στο Google εθελοντής σε καταφύγιο εμπειρία. Η σύντομη απάντηση; Ναι, θα σε ζορίσει. Αλλά όχι με τον τρόπο που νομίζεις. Δεν είναι μόνο λύπη και δύσκολες εικόνες. Είναι σφουγγάρισμα, λουριά που μπερδεύονται, χαρτιά υιοθεσίας, μεταφορές στον κτηνίατρο, κουβέντα με ανθρώπους, όρια, υπομονή και μικρές νίκες που δεν φαίνονται στο Instagram.

Έχω περάσει ώρες σε καταφύγιο στα Μέγαρα ως εθελοντής, έχω μιλήσει με ανθρώπους σε δομές στην Αττική και στην Πάτρα, και θα στο πω καθαρά: αν πας νομίζοντας ότι θα «σώσεις» σκυλιά μόνο με αγκαλιές, θα φας προσγείωση. Αν πας όμως έτοιμος να βοηθήσεις πρακτικά, να ακούσεις τους πιο έμπειρους και να αντέξεις ότι δεν διορθώνονται όλα σε ένα Σάββατο, τότε μπορεί να είναι από τα πιο ουσιαστικά πράγματα που θα κάνεις.

Η πρώτη εθελοντής σε καταφύγιο εμπειρία δεν είναι όπως τη φαντάζεσαι

Οι περισσότεροι περιμένουν ότι θα φτάσουν, θα μπουν σε έναν χώρο, θα τους τρέξουν 15 χαρούμενοι σκύλοι και θα ξεκινήσει η συγκίνηση. Στην πράξη, η πρώτη μέρα μοιάζει περισσότερο με αυτό: μυρωδιές, γαβγίσματα από στρες, πρόγραμμα που πρέπει να βγει, εθελοντές που τρέχουν, ένας σκύλος που δεν πλησιάζει καν, ένας άλλος που πηδάει πάνω σου από υπερένταση και κάποιος υπεύθυνος που σου λέει «πιάσε πρώτα τις λεκάνες με τα νερά».

Και καλά κάνει. Το καταφύγιο δεν είναι βιτρίνα. Είναι χώρος φροντίδας. Αν δεν έχουν καθαρό νερό τα ζώα, αν δεν τηρείται σειρά στις βόλτες, αν δεν καταγράφονται φάρμακα, όλος ο «συναισθηματισμός» πάει περίπατο. Αυτό είναι και το πρώτο μάθημα: βοήθεια σημαίνει συνέπεια, όχι μόνο καλή πρόθεση.

Κάτι ακόμη που μπερδεύει κόσμο: άλλο δημοτικό κυνοκομείο, άλλο ιδιωτικό καταφύγιο, άλλο φιλοζωικό σωματείο με φιλοξενίες σε σπίτια. Οι συνθήκες διαφέρουν πολύ. Σε έναν δήμο μπορεί να ζητούν βοήθεια κυρίως για περπάτημα και κοινωνικοποίηση. Σε ένα μικρό καταφύγιο, μπορεί να χρειάζονται περισσότερο καθαριότητα, μεταφορές και οργάνωση. Σε σωματείο χωρίς δικό του χώρο, ίσως δεν πατήσεις καν «καταφύγιο» και βοηθάς με αναρτήσεις, ραντεβού, μεταφορές ή προωθήσεις υιοθεσίας.

Τι κάνεις πραγματικά όταν πας να βοηθήσεις

Αν θες ωμή πρακτική εικόνα, να τη. Οι πιο συνηθισμένες δουλειές για έναν νέο εθελοντή είναι οι εξής:

• γέμισμα νερών και φαγητού, με σωστές ποσότητες ανά σκύλο,
• καθάρισμα κλουβιών ή προαυλίων, μάζεμα ακαθαρσιών, πλύσιμο σκευών,
• βόλτες με συγκεκριμένη σειρά και με οδηγίες για τον κάθε σκύλο,
• βασική κοινωνικοποίηση με ήρεμους χειρισμούς,
• βοήθεια σε μεταφορές προς κτηνίατρο ή σε ημέρες υιοθεσίας,
• φωτογραφίες, αγγελίες, απαντήσεις σε μηνύματα, τηλέφωνα,
• συγκέντρωση τροφών, υποστρωμάτων, φαρμάκων ή καθαριστικών.

Το πιο δύσκολο για τους περισσότερους δεν είναι η «βαριά» δουλειά. Είναι ότι πρέπει να την κάνεις σωστά, χωρίς να αυτοσχεδιάζεις. Ένας φοβικός σκύλος δεν θέλει να τον στριμώξεις επειδή «σε συμπάθησε». Ένας σκύλος σε θεραπεία δεν παίρνει λιχουδιές ό,τι να ’ναι. Ένα κουτάβι με διάρροια δεν το πας βόλτα μετά σε κοινό προαύλιο χωρίς οδηγίες. Σε αυτά οι έμπειροι γίνονται αυστηροί, και καλά κάνουν.

Ένας εθελοντής από καταφύγιο στα Μέγαρα μου το είχε πει πολύ σωστά: «Ο καλός εθελοντής δεν κάνει τον ήρωα. Κάνει αυτό που χρειάζεται εκείνη τη μέρα». Μπορεί να ακούγεται λίγο άχαρο, αλλά έτσι σώζεται κόσμος από λάθη.

Οι δουλειές που λίγοι σκέφτονται αλλά χρειάζονται πολύ

Υπάρχει και η βοήθεια που δεν φαίνεται καθόλου: Excel με φάρμακα, επικοινωνία με κτηνιατρεία, μεταφορά σακιών 12-15 κιλών, αναρτήσεις για χαμένα/βρεμένα σκυλιά, έρευνα για ακτοπλοϊκά όταν ένας σκύλος φεύγει για υιοθεσία σε νησί, συνεννόηση με δήμους για περισυλλογές ή microchip. Με τον Ν. 4830/2021 έχουν μπει περισσότερες υποχρεώσεις και διαδικασίες γύρω από σήμανση, καταγραφή και διαχείριση ζώων συντροφιάς, οπότε η χαρτούρα και η οργάνωση δεν είναι καθόλου «δευτερεύον θέμα».

Τι σε κουράζει περισσότερο απ’ όσο περιμένεις

Θα σου πω τη γνώμη μου χωρίς ωραιοποίηση: το συναισθηματικό βάρος δεν έρχεται μόνο από τις κακές εικόνες. Έρχεται από την επανάληψη. Από το ότι σήμερα χάρηκες για μία υιοθεσία και αύριο βρέθηκαν άλλα δύο αδέσποτα. Από το ότι δένεσαι με έναν σκύλο και μετά πρέπει να κρατήσεις ψυχραιμία για να πάει σωστά στο νέο σπίτι. Από το ότι κάποιοι άνθρωποι ζητούν βοήθεια τελευταία στιγμή, αφού πρώτα άφησαν το ζώο στην τύχη του.

Εγώ το είχα πατήσει και αλλιώς. Την πρώτη περίοδο είχα μπει με φόρα και έλεγα «θα πηγαίνω κάθε Κυριακή, ό,τι κι αν γίνει». Λάθος. Σε 5-6 εβδομάδες είχα αδειάσει. Όχι επειδή δεν άντεχα τα σκυλιά — αυτά ήταν το εύκολο κομμάτι. Δεν είχα βάλει ρυθμό. Δεν είχα δεχτεί ότι μπορείς να προσφέρεις χωρίς να διαλυθείς. Από τότε λέω το ίδιο σε όποιον ξεκινά: καλύτερα δύο σταθερές φορές τον μήνα για έναν χρόνο, παρά τέσσερα ηρωικά Σαββατοκύριακα και μετά εξαφάνιση.

Και κάτι που ίσως ακουστεί αντιδημοφιλές: δεν ταιριάζουν όλοι για «μέσα στα κλουβιά». Κάποιος μπορεί να είναι εξαιρετικός στη μεταφορά ζώων, άλλος στη φωτογράφιση, άλλος στις υιοθεσίες, άλλος στις χορηγίες. Αν αγαπάς τα σκυλιά αλλά ζορίζεσαι πολύ με τον χώρο ή τον θόρυβο, δεν σημαίνει ότι δεν κάνεις. Σημαίνει ότι πρέπει να βρεις τον σωστό ρόλο.

Πριν πας, κάνε αυτές τις σωστές ερωτήσεις

Αν θέλεις η εθελοντής σε καταφύγιο εμπειρία να είναι χρήσιμη και όχι χαοτική, ρώτα μερικά πράγματα πριν εμφανιστείς με καλή πρόθεση και αθλητικά παπούτσια.

1. Τι ακριβώς χρειάζεστε από νέο εθελοντή αυτόν τον μήνα;
2. Υπάρχει υπεύθυνος βάρδιας ή κάποιος να με καθοδηγήσει;
3. Ποιους σκύλους δεν χειρίζεται νέος εθελοντής;
4. Χρειάζονται δικά μου γάντια, λουρί, λιχουδιές ή τίποτα από αυτά;
5. Υπάρχει πρωτόκολλο για δαγκώματα, διαφυγές ή επαφή με άρρωστο ζώο;
6. Τι ώρες σας βολεύουν πραγματικά και όχι θεωρητικά;

Θα καταλάβεις πολλά από τις απαντήσεις. Αν ακούσεις συγκεκριμένα πράγματα, υπάρχει οργάνωση. Αν ακούσεις μόνο «έλα μωρέ, βλέπουμε», πήγαινε με πιο επιφυλακτικό μυαλό. Η φιλοζωία χωρίς διαδικασία συχνά καταλήγει σε μπάχαλο — και το μπάχαλο το πληρώνουν τα ζώα.

Επίσης, ντύσου πρακτικά. Κλειστά παπούτσια που πλένονται, ρούχα που δεν σε νοιάζει να λερωθούν, δεύτερη αλλαξιά στο αμάξι αν μπορείς, νερό για σένα, καπέλο αν είναι άνοιξη ή καλοκαίρι. Στην Ελλάδα από Μάιο μέχρι Σεπτέμβριο η ζέστη χτυπάει άσχημα, ειδικά σε ανοιχτούς χώρους εκτός πόλης. Και μην το υποτιμάς: ένας εθελοντής που ζαλίζεται από τον ήλιο δεν βοηθάει κανέναν.

Υγεία, ασφάλεια και τα λάθη που βλέπω ξανά και ξανά

Εδώ χρειάζεται σοβαρότητα. Τα καταφύγια έχουν συχνά ζώα με άγνωστο ιστορικό, σκύλους φοβικούς, άρρωστους, σε θεραπεία ή μόλις περισυλλεγμένους. Δεν σημαίνει πανικός. Σημαίνει κανόνες.

Πρώτο λάθος: μπαίνει κάποιος και χαϊδεύει όλους τους σκύλους με τη σειρά χωρίς να ρωτήσει. Κακή ιδέα. Μπορεί να υπάρχει σκύλος με φόβο, με πόνο, με λοίμωξη ή σε καραντίνα. Δεύτερο λάθος: φέρνει «δωράκια» από pet shop χωρίς συνεννόηση. Ωραία η κίνηση, αλλά μπορεί η τροφή να μην ταιριάζει, να υπάρχουν αλλεργίες, γαστρεντερικά ή αγωγές. Για το θέμα της διατροφής έχω γράψει και παλιότερα στην Η Αλήθεια για τις Σπιτικές Τροφές Σκύλων, γιατί πολύς κόσμος νομίζει ότι κάθε κατσαρόλα είναι βοήθεια. Δεν είναι έτσι.

Τρίτο λάθος: βγάζει βόλτα σκύλο χωρίς να έχει μάθει πώς περπατάει αυτός ο συγκεκριμένος σκύλος. Ένας μεγαλόσωμος που κάνει launch στην πύλη ή ένας μικρόσωμος που λουφάρει και γλιστράει από το σαμαράκι θέλουν τελείως διαφορετικό χειρισμό. Αν δεν ξέρεις, ρωτάς. Τόσο απλό.

Σε θέματα υγείας, άκου τον υπεύθυνο και τον κτηνίατρο του χώρου. Σε ελληνικά καταφύγια παίζει συχνά το κομμάτι της λεϊσμανίασης, των εξωπαρασίτων, των γαστρεντερικών και γενικά της προληπτικής φροντίδας. Δεν χρειάζεται να γίνεις μικρός κτηνίατρος. Χρειάζεται να τηρείς οδηγίες: πλύσιμο χεριών, αλλαγή ρούχων αν πρέπει, απολύμανση, σειρά επαφής με ζώα, προσοχή σε καραντίνες. Αν σε γρατζουνίσουν ή σε δαγκώσουν, δεν το κρύβεις από ντροπή. Το λες αμέσως και ακολουθείς οδηγίες γιατρού.

Αν δεν μπορείς να πηγαίνεις συχνά, πάλι βοηθάς πολύ

Εδώ πολλοί το χάνουν. Νομίζουν ότι αν δεν είναι κάθε εβδομάδα στον χώρο, δεν αξίζει η προσφορά τους. Καμία σχέση. Μια φίλη στην Πάτρα βοηθάει σχεδόν μόνο με προωθήσεις υιοθεσίας και μεταφορές από/προς κτηνίατρο, και έχει συμβάλει σε περισσότερες υιοθεσίες από άτομα που πηγαίνουν φυσικά αλλά ασυντόνιστα.

Μπορείς να βοηθήσεις με τρόπους που είναι πολύτιμοι:

• να γράφεις αγγελίες υιοθεσίας που λένε αλήθεια και όχι παραμύθια,
• να τραβάς καθαρές φωτογραφίες και μικρά βίντεο,
• να πηγαίνεις σακιά τροφής ή υποσέντονα όταν γίνεται οργανωμένο κάλεσμα,
• να φιλοξενήσεις προσωρινά έναν σκύλο μετά από χειρουργείο,
• να βοηθάς έναν νέο κηδεμόνα μετά την υιοθεσία με βασικές οδηγίες.

Το τελευταίο ειδικά είναι χρυσάφι. Πολλές υιοθεσίες στραβώνουν όχι επειδή ο σκύλος «δεν έκανε», αλλά επειδή οι άνθρωποι δεν είχαν προσδοκίες της πραγματικότητας. Αν ο σκύλος πάει σε σπίτι με δεύτερο ζώο, έχει σημασία να ξέρουν τι αλλάζει στην καθημερινότητα· το έχω αναλύσει πιο πρακτικά στο Ζωή με δύο σκύλους: τι αλλάζει μέσα στο σπίτι. Και αν είναι πρώτος τους σκύλος, λίγη σωστή καθοδήγηση στην αρχή μετράει περισσότερο από δέκα καλές προθέσεις, οπότε βοηθά πολύ και το Πώς να Εκπαιδεύσεις τον Σκύλο σου να Είναι Υπάκουος.

Αυτό είναι και το ωραίο με την κοινότητα γύρω από τα ζώα: σχεδόν πάντα υπάρχει ένας ρόλος για σένα, ακόμα κι αν δεν μπορείς να μπεις κάθε Κυριακή στο καταφύγιο. Γι’ αυτό μου αρέσουν κείμενα σαν το Πώς οι Σκύλοι Ενώνουν Κοινότητες Μέσα από Ιστορίες ή το Η Μαγεία της Σύνδεσης Ανθρώπων και Σκύλων — γιατί δείχνουν κάτι αληθινό: δεν βοηθά μόνο όποιος κρατάει λουρί.

Αξίζει τελικά ή θα πληγωθείς πολύ;

Θα πληγωθείς λίγο, ναι. Δεν γίνεται αλλιώς όταν δεις από κοντά εγκατάλειψη, φόβο, αδιαφορία, αλλά και τη βραδύτητα του συστήματος. Μπορεί να θυμώσεις με δήμους, με ανθρώπους, με «ειδικούς» του Facebook. Θα δεις και πράγματα που δεν αλλάζουν από τη μια μέρα στην άλλη. Όμως θα δεις και το άλλο: σκύλο που από το πίσω μέρος του κλουβιού φτάνει να ζητάει χάδι, άνθρωπο που από διστακτικός γίνεται σταθερός κηδεμόνας, μια μεταφορά που βγαίνει τελευταία στιγμή, μια υιοθεσία που τελικά κρατάει.

Η πιο χρήσιμη απάντηση στο «να γίνω;» είναι αυτή: πήγαινε μία δοκιμαστική μέρα και αποφάσισε μετά, όχι πριν. Μην το κάνεις ούτε ρομαντικά ούτε κυνικά. Πήγαινε να δεις τον ρυθμό, τους ανθρώπους, την οργάνωση, τα ζώα, τον ρόλο που μπορείς όντως να κρατήσεις. Αν το περιβάλλον δεν σου ταιριάζει, δοκίμασε άλλο σωματείο ή άλλο είδος βοήθειας. Η εθελοντής σε καταφύγιο εμπειρία δεν είναι μία και ίδια παντού.

Αν θες τη δική μου πιο πρακτική συμβουλή, ξεκίνα έτσι: στείλε μήνυμα σε ένα κοντινό καταφύγιο και ρώτα «Ποια μέρα σας βολεύει να έρθω για 2-3 ώρες ως νέος εθελοντής και τι ακριβώς χρειάζεται να φορέσω ή να ξέρω;». Αν η απάντηση είναι σαφής, είσαι σε καλό δρόμο. Αν όχι, ψάξε λίγο ακόμα. Το σωστό μέρος φαίνεται από το πρώτο μήνυμα, όχι από τη συγκίνηση της πρώτης φωτογραφίας.