Πένθος για σκύλο: τι βοηθά πραγματικά τις πρώτες μέρες

Το μπολάκι μένει στη θέση του και για 2-3 μέρες αποφεύγεις να το μαζέψεις. Αν έχεις περάσει πένθος για σκύλο, ξέρεις ακριβώς αυτό το κενό: όχι το «στεναχωρήθηκα», αλλά το περίεργο, σωματικό άδειασμα μέσα στο σπίτι. Και αν το περνάς τώρα, να στο πω από την αρχή χωρίς περιστροφές: αυτό που νιώθεις είναι κανονικό, όσο υπερβολικό κι αν σου φαίνεται στους άλλους.

Έχω δει πολλούς ανθρώπους να ντρέπονται γι’ αυτό το πένθος. Να λένε «εντάξει, ήταν σκύλος». Διαφωνώ κάθετα. Για πολλούς από εμάς ο σκύλος είναι ρουτίνα, ασφάλεια, άγγιγμα, παρέα στις βόλτες, μια παρουσία που γεμίζει το σπίτι από το πρωί μέχρι το βράδυ. Όταν φεύγει, δεν χάνεις απλώς ένα ζώο. Χάνεις μια σχέση. Και οι σχέσεις πενθούνται.

Αν θες την πρακτική εκδοχή από την πρώτη κιόλας στιγμή: φάε κάτι απλό, πιες νερό, πάρε έναν άνθρωπο που δεν θα σε κρίνει τηλέφωνο και μην πιέσεις τον εαυτό σου να «συνέλθει» σε 48 ώρες. Το πρώτο σοκ είναι βαρύ, ειδικά αν ο θάνατος ήταν ξαφνικός ή αν πήρες την απόφαση για ευθανασία μαζί με τον κτηνίατρο.

Πένθος για σκύλο: τι είναι φυσιολογικό και τι όχι

Το πιο συχνό που ακούω είναι «μήπως το τραβάω πολύ;». Συνήθως όχι. Το πένθος δεν έχει λογικό χρονοδιάγραμμα. Μπορεί να κλαις ασταμάτητα 4 μέρες και μετά να είσαι λειτουργικός. Μπορεί να είσαι μουδιασμένος στην αρχή και να σε χτυπήσει μετά από 3 εβδομάδες, όταν ακούσεις λουράκι σε ασανσέρ ή όταν ανοίξεις κατά λάθος το ντουλάπι με τις λιχουδιές.

Φυσιολογικά είναι όλα αυτά:

• να κλαις σε άσχετες στιγμές,
• να νιώθεις ενοχή για αποφάσεις που πήρες ή δεν πήρες,
• να κοιμάσαι άσχημα,
• να ακούς «φανταστικά» πατουσάκια στο σπίτι,
• να μη θες να πετάξεις παιχνίδια, κρεβατάκι ή φάρμακα,
• να θυμώνεις με όσους το υποτιμούν.

Αυτό που θέλει λίγη προσοχή είναι όταν το πένθος αρχίζει να σε μπλοκάρει πλήρως για εβδομάδες: δεν τρως, δεν κοιμάσαι σχεδόν καθόλου, δεν μπορείς να πας στη δουλειά, κάνεις συνεχώς ίδιες ενοχικές σκέψεις, ή νιώθεις ότι βυθίζεσαι επικίνδυνα. Εκεί δεν υπάρχει καμία ντροπή να μιλήσεις με ψυχολόγο. Όπως πας σε κτηνίατρο όταν ο σκύλος έχει ανάγκη, έτσι και εσύ δικαιούσαι στήριξη όταν λυγίζεις.

Και κάτι ακόμα, επειδή το είδα πολλές φορές σε ανθρώπους από καταφύγιο στα Μέγαρα: η απώλεια μετά από χρόνια φροντίδας ηλικιωμένου ή άρρωστου σκύλου φέρνει συχνά και ανακούφιση μαζί με λύπη. Αυτό δεν σε κάνει κακό άνθρωπο. Σε κάνει εξαντλημένο άνθρωπο που αγαπούσε και πάλευε πολύ καιρό.

Οι πρώτες 72 ώρες μέσα στο σπίτι

Εδώ γίνονται δύο λάθη. Το πρώτο είναι να προσπαθείς να λειτουργήσεις σαν να μη συνέβη τίποτα. Το δεύτερο είναι να παγώσεις τα πάντα και να μη σε φροντίσεις καθόλου. Θέλει μια μέση λύση.

Τι να κάνεις αμέσως

1. Ενημέρωσε 1-2 κοντινούς ανθρώπους που θα σε καταλάβουν πραγματικά.
2. Αν υπάρχει θέμα με το σώμα του ζώου, μίλα με τον κτηνίατρό σου ή με οργανωμένη υπηρεσία αποτέφρωσης. Σε αρκετές περιοχές της Αττικής και της Θεσσαλονίκης υπάρχουν επιλογές, με τιμές που συνήθως παίζουν περίπου από 80 έως 250 ευρώ ανάλογα με βάρος, μεταφορά και αν θέλεις ατομική αποτέφρωση.
3. Μην πάρεις βιαστικές αποφάσεις για όλα τα πράγματά του εκείνη την ώρα.
4. Βάλε νερό δίπλα σου και φάε κάτι στοιχειώδες, έστω μια φρυγανιά ή ένα τοστ.

Στην Ελλάδα, δυστυχώς, πολλοί ακόμα ρωτούν αν «μπορώ να τον θάψω όπου να ’ναι». Όχι έτσι απλά. Υπάρχουν κανόνες ανά δήμο και περιβαλλοντικοί περιορισμοί, οπότε μη στηριχτείς σε ό,τι ακούσεις από γείτονα ή από σχόλιο στο Facebook. Πάρε τον κτηνίατρο ή τον δήμο σου να σου πουν τι ισχύει στην πράξη στην περιοχή σου.

Ένα λάθος που είχα κάνει παλιότερα ήταν ότι κράτησα όλα τα πράγματα όπως ήταν για εβδομάδες, λες και αν τα μετακινούσα θα πρόδιδα τη μνήμη του σκύλου. Δεν βοηθά πάντα. Βοηθά περισσότερο να αφήσεις 1-2 αντικείμενα που έχουν νόημα και τα υπόλοιπα να τα τακτοποιήσεις όταν νιώσεις έτοιμος, όχι όταν στο επιβάλει κάποιος.

Αν θες μια μικρή τελετουργία, κάν’ τη. Ένα κεράκι στο μπαλκόνι, μια εκτύπωση φωτογραφίας, ένα σημείωμα με αυτά που θα του έλεγες. Ακούγεται απλό, αλλά δίνει σχήμα στο χάος. Γι’ αυτό και ιστορίες όπως Η δύναμη της ανιδιοτελούς αγάπης από έναν πιστό φίλο αγγίζουν τόσο πολύ κόσμο — γιατί βάζουν λέξεις σε κάτι που πολλοί δεν μπορούν να εξηγήσουν.

Η ενοχή μετά την ευθανασία είναι το πιο βαρύ κομμάτι

Αν ο σκύλος σου «έφυγε» με ευθανασία, ξέρω ποια φράση γυρίζει στο κεφάλι σου: «μήπως βιάστηκα;». Ο κτηνίατρός μου στου Ζωγράφου το λέει πολύ σωστά: σχεδόν κανείς δεν νιώθει ότι βρήκε τη μαγική, τέλεια στιγμή. Συνήθως απλώς προσπαθείς να διαλέξεις ανάμεσα σε δύσκολες επιλογές, με κριτήριο τον πόνο και την ποιότητα ζωής.

Εδώ θέλω να είμαι ξεκάθαρος. Αν πήρες απόφαση με βάση την εικόνα του σκύλου σου, τη συμβουλή του κτηνιάτρου και την προσπάθεια να μη βασανίζεται, αυτό είναι πράξη φροντίδας, όχι προδοσία. Δεν μοιάζει έτσι εκείνη την ημέρα. Ούτε την επόμενη. Αλλά είναι.

Με τον Μπρούνο, που είχε αρθρίτιδα και στα τελευταία του δυσκολευόταν πολύ στις μετακινήσεις, έμαθα κάτι σκληρό: πολλές φορές κρατάμε λίγο παραπάνω τον σκύλο κοντά μας επειδή δεν αντέχουμε εμείς τον αποχωρισμό. Δεν το λέω επιθετικά. Το λέω γιατί το έχω νιώσει. Και όταν το παραδέχεσαι, μαλακώνει κάπως και η ενοχή.

Αν βασανίζεσαι από ερωτήσεις του τύπου «αν είχα πάει μία μέρα νωρίτερα στον κτηνίατρο;», «αν είχα αλλάξει τροφή;», «αν είχα προσέξει εκείνο το σύμπτωμα;», κράτα αυτό: η αναδρομική σκέψη είναι αδίστακτη. Βλέπει τα πάντα με πληροφορίες που τότε δεν είχες. Αν υπήρχε ασθένεια, μίλα ξανά με τον κτηνίατρο και ζήτα να σου εξηγήσει ήρεμα τι έγινε. Πολλούς ανθρώπους αυτό τους γειώνει.

Όταν υπάρχουν παιδιά ή άλλος σκύλος στο σπίτι

Το πένθος για σκύλο αλλάζει μορφή όταν δεν είσαι μόνος. Εκεί δεν φτάνει να διαχειριστείς τον εαυτό σου· πρέπει να βοηθήσεις και άλλους.

Τι λες στα παιδιά

Πες την αλήθεια, με απλά λόγια. Όχι «κοιμήθηκε», όχι «έφυγε ταξίδι», όχι μπερδεμένα μισόλογα. Τα παιδιά αγχώνονται περισσότερο όταν νιώθουν ότι οι μεγάλοι κρύβουν κάτι. Μπορείς να πεις: «Ο Μάρκος πέθανε. Το σώμα του σταμάτησε να λειτουργεί και δεν πονάει πια. Κι εμείς στεναχωριόμαστε πολύ γιατί τον αγαπούσαμε».

Άφησέ τα να συμμετέχουν όσο θέλουν. Μια ζωγραφιά, ένα γράμμα, ένα μικρό άλμπουμ φωτογραφιών. Όχι πίεση να κλάψουν, ούτε πίεση να είναι «δυνατά». Κάθε παιδί πενθεί αλλιώς.

Τι γίνεται με τον άλλο σκύλο

Ναι, συχνά επηρεάζεται. Μπορεί να ψάχνει τον σύντροφό του, να έχει ανορεξία, να είναι πιο ήσυχος ή πιο κολλημένος πάνω σου. Κράτα τη ρουτίνα του όσο γίνεται σταθερή: βόλτες, φαγητό, ύπνος. Μην αρχίσεις να τον πνίγεις στην ένταση επειδή κι εσύ πονάς. Η σταθερότητα είναι βοήθεια.

Αν δεις ότι η ανορεξία, η απόσυρση ή η διάρροια κρατούν, μίλα με τον κτηνίατρο. Δεν είναι όλα «στεναχώρια» — μερικές φορές συνυπάρχει και ιατρικό θέμα, ειδικά σε ζώα μεγαλύτερης ηλικίας.

Σε τέτοιες στιγμές βοηθά και η κοινότητα. Όχι οι ατάκες, αλλά οι αληθινές εμπειρίες. Κείμενα όπως Η Δύναμη της Σύνδεσης: Ιστορίες Σκύλων και Ανθρώπων ή Ιστορίες Αναγνωστών: Πώς οι Σκύλοι Αλλάζουν τη Ζωή μας θυμίζουν ότι αυτός ο δεσμός δεν είναι «υπερβολή». Είναι καθημερινή ζωή.

Να πάρω αμέσως άλλο σκύλο ή είναι λάθος;

Εδώ θα σου πω κάτι που ίσως δεν αρέσει σε όλους: δεν υπάρχει ένας σωστός χρόνος. Υπάρχει μόνο ο δικός σου λόγος. Αν σκέφτεσαι νέο σκύλο για να μην ακούς τη σιωπή στο σπίτι, περίμενε λίγο. Αν νιώθεις ότι έχεις χώρο, ενέργεια και καθαρό μυαλό να γνωρίσεις έναν νέο χαρακτήρα χωρίς να ζητάς να «αντικαταστήσει» τον προηγούμενο, τότε μπορεί να είσαι πιο έτοιμος απ’ όσο νομίζεις.

Ένας εθελοντής από καταφύγιο στα Μέγαρα μου είχε πει κάτι που κρατάω χρόνια: «ο νέος σκύλος δεν έρχεται να κλείσει πληγή, έρχεται να ανοίξει νέα σχέση». Σωστό. Αν πας σε υιοθεσία αμέσως, κάν’ το επειδή θέλεις να δώσεις σπίτι σε αυτό το συγκεκριμένο ζώο, όχι επειδή θες να ξαναφτιάξεις τον ίδιο σκύλο.

Αν στο μεταξύ το σπίτι σε πνίγει, βγες από μέσα. Πήγαινε βόλτα χωρίς λουρί στο χέρι αν δεν το αντέχεις, ή διάβασε κάτι που σου θυμίζει γιατί αυτή η αγάπη αξίζει το κόστος της απώλειας, όπως το Πώς ο Σκύλος μου Άλλαξε τη Ζωή μου για Πάντα. Μερικές φορές δεν θες λύση· θες παρέα μέσα στη θλίψη.

Μικροί τρόποι να τιμήσεις τον σκύλο σου χωρίς μελόδραμα

Δεν χρειάζονται μεγάλα λόγια. Ούτε ακριβά πράγματα. Μια φίλη στην Πάτρα έβαλε τη φωτογραφία του σκύλου της δίπλα στο λουρί του και φύτεψε βασιλικό στο μπαλκόνι. Άλλος κράτησε μόνο την ταυτότητα και ένα αγαπημένο μπαλάκι. Κάποιοι δίνουν τις ανοιγμένες τροφές και τα φάρμακα που επιτρέπονται σε φιλοζωική ή σε κτηνιατρείο, για να βοηθήσουν άλλο ζώο.

Πρακτικές ιδέες που έχω δει να βοηθούν:

• φτιάξε ένα μικρό άλμπουμ στο κινητό με 20 φωτογραφίες, όχι 1.500 που σε πνίγουν,
• κράτα μία συνήθεια που είχατε, π.χ. μια πρωινή βόλτα μόνος σου για λίγο καιρό,
• κάνε μια μικρή δωρεά σε καταφύγιο στο όνομά του,
• χάρισε πράγματα που δεν θα χρησιμοποιηθούν, όταν είσαι έτοιμος.

Αυτό το τελευταίο έχει ιδιαίτερη δύναμη. Όχι επειδή «σώζει» το πένθος, αλλά επειδή του δίνει συνέχεια. Κάπως έτσι λειτουργεί και η κοινότητα γύρω από τους σκύλους: από προσωπική απώλεια γεννιέται συχνά φροντίδα προς άλλα ζώα. Αν κάποτε νιώσεις έτσι, θα βρεις νόημα και σε ιστορίες όπως Πώς ο Σκύλος σου Μπορεί να Εμπνεύσει την Κοινότητα.

Και μια πιο πεζή συμβουλή, αλλά χρήσιμη: αν ο σκύλος είχε φάρμακα, αντιπαρασιτικά ή ειδική τροφή (Renal, Gastrointestinal, h/d, τέτοια πράγματα), μην τα αφήσεις μήνες ξεχασμένα σε ντουλάπι μέσα στη ζέστη του ελληνικού καλοκαιριού. Ή θα τα κρατήσεις σωστά αν σου πει ο κτηνίατρος ότι έχουν χρήση, ή θα τα διαθέσεις άμεσα όπου πρέπει. Η ακινησία καμιά φορά βαραίνει περισσότερο από όσο βοηθά.

Το πένθος για σκύλο δεν «ξεπερνιέται» με την έννοια που ξεπερνάς μια κακή εβδομάδα. Μαθαίνεις να το κουβαλάς χωρίς να σε διαλύει κάθε ώρα. Σιγά σιγά. Μια μέρα θα κοιτάξεις βίντεο και θα γελάσεις πριν κλάψεις. Εκεί συνήθως καταλαβαίνεις ότι κάτι μέσα σου άρχισε να επουλώνεται. Μέχρι τότε, μάζεψε σήμερα μόνο το μπολ με το νερό. Τα υπόλοιπα άστα για αύριο.