Αδέσποτος σκύλος φοβάται; πώς τον πλησιάζεις σωστά

Τον βλέπεις κάτω από ένα παρκαρισμένο αμάξι, κολλημένο στη σκιά, να γυρίζει το κεφάλι στο πλάι και να πετάγεται πίσω μόλις κάνεις ένα βήμα. Εκεί συνήθως ξεκινά η ερώτηση: αν ο αδέσποτος σκύλος φοβάται, τον πλησιάζεις ή τον αφήνεις ήσυχο; Η σύντομη απάντηση είναι «τον βοηθάς χωρίς να τον στριμώχνεις». Η πιο σωστή κίνηση δεν είναι να πας κατευθείαν πάνω του με χέρι απλωμένο. Είναι να χαμηλώσεις ένταση, ρυθμό και προσδοκίες.

Το λέω γιατί το έχω δει πολλές φορές σε γειτονιές της Αθήνας και έξω από καταφύγιο στα Μέγαρα: ο κόσμος έχει καλή πρόθεση, αλλά κάνει το κλασικό λάθος. Σκύβει από πάνω, μιλάει δυνατά, προσπαθεί να χαϊδέψει αμέσως, και ο σκύλος είτε φεύγει πανικόβλητος είτε δείχνει δόντια. Δεν είναι «κακός». Είναι τρομαγμένος. Και ο τρομαγμένος σκύλος μπορεί να γίνει απρόβλεπτος.

Αν έχεις στο μυαλό σου υιοθεσία ή φιλοξενία μετά τη διάσωση, ρίξε μια ματιά και στο Προετοιμασία και σημαντικά βήματα πριν την υιοθεσία σκύλου, γιατί η πρώτη επαφή είναι μόνο η αρχή. Πρώτα όμως χρειάζεται να κερδίσεις το πιο δύσκολο πράγμα: λίγα γραμμάρια εμπιστοσύνης.

Όταν ο αδέσποτος σκύλος φοβάται, τι σημαίνει στην πράξη

Ο φόβος δεν φαίνεται πάντα ίδιος. Άλλος σκύλος παγώνει, άλλος κάνει κύκλους, άλλος γαβγίζει, άλλος κουνάει ουρά αλλά με χαμηλωμένο σώμα. Αυτό το τελευταίο μπερδεύει πολύ κόσμο. Η ουρά που κουνιέται δεν σημαίνει αυτόματα «θέλει χάδι». Μπορεί να σημαίνει ένταση, σύγχυση ή προσπάθεια εκτόνωσης.

Τα πιο συνηθισμένα σημάδια ότι ο σκύλος είναι φοβισμένος είναι:

• σώμα χαμηλωμένο ή μαζεμένο
• αυτιά πίσω, βλέμμα που αποφεύγει το δικό σου
• χασμουρητά, γλείψιμο μύτης, τρέμουλο
• κίνηση πίσω από αυτοκίνητα, κάδους, θάμνους
• ξαφνικό γάβγισμα ή «πέταγμα» μπροστά για να σε κρατήσει μακριά

Εδώ θα πω κάτι που ίσως ακούγεται ανάποδο: δεν προσπαθείς να τον «ηρεμήσεις» με πολλά λόγια. Οι περισσότεροι σκύλοι δεν ηρεμούν από το «έλα μωρέ, καλό παιδί» όταν το λες έντονα και ενώ πλησιάζεις. Ηρεμούν όταν εσύ γίνεσαι προβλέψιμος. Σταθερές κινήσεις, πλάγιο σώμα, απόσταση. Αυτά μετράνε περισσότερο από τη γλυκιά φωνή.

Οι πρώτες 5 κινήσεις που έχουν νόημα

Αν βρεις σκύλο στον δρόμο και θες να βοηθήσεις χωρίς να κάνεις ζημιά, ακολούθησε αυτή τη σειρά. Όχι επειδή είναι «μαγική συνταγή», αλλά επειδή μειώνει τις πιθανότητες να τρομάξει κι άλλο.

1. Σταμάτα σε απόσταση. Μην πας κατευθείαν από πάνω του. Άφησε 3-5 μέτρα, ή και παραπάνω αν δείχνει έντονη ανησυχία.
2. Γύρνα ελαφρώς το σώμα στο πλάι. Η μετωπική στάση μοιάζει απειλητική. Το πλάι είναι πιο «ευγενικό» στη γλώσσα του σκύλου.
3. Μην τον κοιτάς επίμονα στα μάτια. Ρίξε ματιές, όχι stare down. Αυτό το λάθος το είχα κάνει παλιότερα και ο σκύλος πετάχτηκε πίσω λες και τον προκάλεσα.
4. Πέταξε λιχουδιές μακριά από εσένα, όχι δίπλα στα πόδια σου. Θέλεις να φάει χωρίς να νιώθει ότι πρέπει να μπει στη «ζώνη» σου.
5. Άφησέ του χρόνο. Μερικές φορές 10 λεπτά δεν φτάνουν. Μερικές φορές ούτε 30.

Αν έχεις πρόχειρα τροφή, διάλεξε κάτι μυρωδάτο και μαλακό: βραστό κοτόπουλο, μικρά κομμάτια υγρής τροφής, λίγη κονσέρβα πάνω σε χαρτόνι ή πλαστικό καπάκι. Οι ξηρές κροκέτες συχνά δεν αρκούν σε πολύ στρεσαρισμένο ζώο, ειδικά αν έχει ζέστη ή είναι αφυδατωμένο. Καλοκαίρι στην Ελλάδα, με 36άρια και άσφαλτο που καίει, βάλε και νερό λίγο πιο πέρα, όχι κολλητά δίπλα σου.

Αν σκέφτεσαι ότι ίσως ταιριάξεις με σκύλο που χρειάζεται υπομονή και σωστή προσέγγιση, διάβασε και τον Οδηγό για την επιλογή σκύλου από καταφύγιο. Οι φοβικοί σκύλοι δεν είναι για όλους, αλλά μερικές φορές γίνονται οι πιο δεμένοι σύντροφοι.

Τα λάθη που κάνουν τους φοβικούς αδέσποτους να απομακρύνονται

Εδώ γίνεται συνήθως η ζημιά. Ο κόσμος βιάζεται, ειδικά αν έχει καλή καρδιά. Καταλαβαίνω το άγχος — «να τον σώσω τώρα». Αλλά ο φόβος δεν λύνει με πίεση.

Μην προσπαθείς να τον πιάσεις από το κολάρο

Αν φοράει κολάρο, δεν σημαίνει ότι θα σε αφήσει να τον αγγίξεις. Μπορεί να έχει χαθεί πριν λίγες ώρες και να είναι σε σοκ. Μπορεί επίσης να έχει κακοποιηθεί. Το χέρι που κατεβαίνει από πάνω του είναι από τις πιο απειλητικές κινήσεις.

Μην τον εγκλωβίζεις σε γωνία

Γωνίες πολυκατοικίας, πυλωτές, πίσω από κάδους, πάρκινγκ. Αν του κόψεις τη διέξοδο, ο σκύλος έχει μόνο δύο επιλογές: να σπάσει τον πανικό φεύγοντας ή να αμυνθεί. Κανένα από τα δύο δεν σε βολεύει.

Μην βάζεις πολλά άτομα γύρω του

Τρία άτομα να τον φωνάζουν, ένα παιδί να τσιρίζει, ένας άλλος να κρατά λουρί έτοιμο; Όχι. Ένα ή δύο ήρεμα άτομα είναι αρκετά. Όσο πιο μικρή η «παράσταση», τόσο καλύτερα.

Μην υποθέτεις ότι επειδή πήρε λιχουδιά, σε εμπιστεύεται

Μπορεί απλώς να πεινάει. Η απόσταση ανοχής δεν είναι το ίδιο με την εμπιστοσύνη. Αυτό είναι βασικό αν μετά θες να του περάσεις λουρί ή να τον βάλεις σε μεταφορικό.

Πώς τον πας σε ασφάλεια χωρίς να τον τραυματίσεις

Αν ο σκύλος είναι σε δρόμο με κίνηση, κοντά σε εθνική, λιμάνι ή επαρχιακό, η προτεραιότητα είναι να απομακρυνθεί από τον άμεσο κίνδυνο. Όχι απαραίτητα να «συλληφθεί» εκείνη τη στιγμή. Πρώτα τον κρατάς σε πιο ήσυχο σημείο με τροφή και ήπιες κινήσεις. Μετά οργανώνεις τα υπόλοιπα.

Τα πιο χρήσιμα εργαλεία είναι ένα απλό λουρί-θηλιά, ένα δεύτερο οδηγό ασφαλείας και μεταφορικό crate αν μιλάμε για μικρό ή μεσαίο σκύλο. Αν δεν έχεις εμπειρία, καλύτερα να βοηθήσει εθελοντής ή εκπαιδευτής που έχει χειριστεί φοβικά ζώα. Ένας εθελοντής από καταφύγιο στα Μέγαρα μου είχε πει κάτι πολύ σωστό: «μην πας να τελειώσεις σε 2 λεπτά κάτι που θέλει 20, γιατί μετά θα το κυνηγάς 2 μέρες».

Αν τελικά τον ασφαλίσεις, πήγαινέ τον πρώτα για έλεγχο σε κτηνίατρο. Σάρωση για microchip, μια γρήγορη κλινική εικόνα, έλεγχος για τραύματα, αφυδάτωση, εξωπαράσιτα. Στην Ελλάδα, με τον Ν. 4830/2021 και όσα ισχύουν για σήμανση και καταγραφή, το microchip είναι από τα πρώτα πράγματα που πρέπει να ελεγχθούν. Ένας σκύλος που μοιάζει αδέσποτος μπορεί απλώς να είναι χαμένος.

Αν φιλοξενηθεί έστω και προσωρινά, βάλε εξαρχής πρόγραμμα για αντιπαρασιτική προστασία. Δεν θα κάνω τον γιατρό εδώ, αλλά για σκύλους που βρέθηκαν έξω συζήτησέ το άμεσα με κτηνίατρο: ψύλλοι, τσιμπούρια, σκουλήκια, και βέβαια λεϊσμανίαση, ειδικά αν μιλάμε για άνοιξη μέχρι φθινόπωρο. Ο κτηνίατρός μου στου Ζωγράφου το λέει κάθε χρόνο: άλλο η διάσωση, άλλο η σωστή ιατρική έναρξη. Θέλεις και τα δύο.

Τι γίνεται όταν τον φέρεις σπίτι ή σε χώρο φιλοξενίας

Εκεί πολλοί νομίζουν ότι το δύσκολο τελείωσε. Όχι ακριβώς. Για έναν σκύλο που έζησε άγχος, πείνα, θόρυβο ή κυνηγητό, το σπίτι μπορεί να είναι εξίσου τρομακτικό με τον δρόμο. Ξένη μυρωδιά, πόρτες, πλακάκια, ασανσέρ, άντρες με βαθιά φωνή, σκούπα, τηλεόραση. Όλα μπορεί να τον τινάξουν.

Φτιάξε του έναν μικρό, προβλέψιμο χώρο. Ένα δωμάτιο ή γωνιά με κρεβατάκι, νερό, ένα μπολ φαγητό, ήσυχο φωτισμό. Μην τον αφήνεις από την πρώτη μέρα να κυκλοφορεί παντού αν είναι τρομοκρατημένος. Η ελευθερία χωρίς ασφάλεια δεν βοηθάει. Μπορεί να ψάχνει απελπισμένα πού να κρυφτεί.

Εδώ διαφωνώ με τη συμβουλή που ακούω συχνά: «άφησέ τον να τα βρει μόνος του». Όχι πάντα. Θέλει χώρο, ναι. Αλλά θέλει και ρουτίνα. Ίδιες ώρες φαγητού, ίδιες μικρές βόλτες, ίδιες διαδρομές μέσα στο σπίτι. Η προβλεψιμότητα ρίχνει το στρες.

Για τις πρώτες μέρες, κράτα χαμηλές απαιτήσεις. Δεν ζητάς παιχνίδι, δεν ζητάς αγκαλιές, δεν φέρνεις φίλους να τον δουν. Αν δείχνει ενδιαφέρον να ασχοληθεί με κάτι, καλύτερα ήρεμες δραστηριότητες με τροφή παρά υπερδιέγερση. Έχω δει καλά αποτελέσματα με απλά mats αναζήτησης τροφής και γεμισμένα Kong. Αν θες ιδέες, το Εκπαιδευτικό Παιχνίδι: Ο Καλύτερος Τρόπος για να Μαθαίνει ο Σκύλος έχει μερικές καλές βάσεις, αρκεί να τις προσαρμόσεις στον φόβο του συγκεκριμένου σκύλου.

Πότε ο φόβος θέλει ειδικό και όχι άλλη καλή πρόθεση

Υπάρχουν περιπτώσεις που δεν φτάνει η ηρεμία και οι λιχουδιές. Αν ο σκύλος προσπαθεί να δαγκώσει στον χειρισμό, χτυπιέται πάνω σε πόρτες ή κάγκελα, δεν τρώει για πάνω από 24 ώρες, κάνει ακραίο πανικό στο λουρί ή μένει μονίμως ακίνητος σαν «παγωμένος», χρειάζεσαι βοήθεια από κτηνίατρο και, ιδανικά, εκπαιδευτή ή σύμβουλο συμπεριφοράς με εμπειρία σε φοβικούς σκύλους.

Και κάτι ακόμα: μην κολλάς στην ιδέα ότι «θα τον σώσει μόνο η αγάπη». Ωραίο σαν φράση, αλλά πολλές φορές άδικο για το ζώο. Ο φόβος είναι βιολογία, ιστορικό, μάθηση. Μερικές φορές υπάρχει πόνος από τραυματισμό, ωτίτιδα, δερματικό θέμα, ορθοπεδικό πρόβλημα. Ένας σκύλος που πονάει φοβάται και αμύνεται πιο εύκολα. Άρα πρώτα αποκλείεις ιατρικό θέμα.

Αν μετά πας προς υιοθεσία, διάβασε και το Πώς να Υιοθετήσεις Σκύλο με Ασφάλεια και Επιτυχία ή τον Οδηγό Υιοθεσίας Σκύλων: Τι Πρέπει να Γνωρίζεις. Ένας φοβικός πρώην αδέσποτος θέλει σπίτι που να καταλαβαίνει ότι πρόοδος δεν σημαίνει «σε μία εβδομάδα έγινε άλλος σκύλος».

Η πιο τίμια προσδοκία είναι αυτή: σήμερα σε αφήνει να σταθείς στα 2 μέτρα, αύριο τρώει ενώ κάθεσαι πλάγια, σε μια εβδομάδα δέχεται λουρί χωρίς να φύγει πανικόβλητος. Αυτές είναι νίκες. Μικρές, αλλά αληθινές.

Αν τώρα έχεις μπροστά σου έναν σκύλο που κρύβεται πίσω από κάδους ή αυτοκίνητα, κάνε ένα πράγμα πριν απ’ όλα τα άλλα: βγάλε από το κεφάλι σου ότι πρέπει να τον αγγίξεις σήμερα. Βάλε νερό, άφησε φαγητό λίγο πιο πέρα, κάτσε πλάγια και μέτρα την πρόοδο σε αναπνοές, όχι σε βιασύνες.